Ping، Lag، Jitter و Packet Loss چیستند؟ تفاوت‌ها و راه کاهش افت بسته

«بازی لگ داره» جمله ای است که همهٔ گیمرها می گویند و تقریباً هیچ وقت مشخص نمی کند مشکل چیست. لگ یک علامت است، مثل تب؛ زیرش می تواند سه چیز کاملاً متفاوت پنهان باشد و راه حل هر سه با هم فرق دارد. تا وقتی نفهمید کدام یک را دارید، هر اقدامی حدس زدن است.

در این راهنما چهار شاخص اصلی تجربهٔ آنلاین را از هم جدا می کنیم: پینگ، Jitter، افت بسته و لگ. می بینید Packet Loss چیست، چرا حتی یک درصدش در شوترها فاجعه است، Jitter چیست و چرا از پینگ بالا آزاردهنده تر است، و برای هرکدام چه کاری واقعاً جواب می دهد. اگر مشکل شما از مسیر اتصال باشد، یک دی ان اس اختصاصی بخشی از ماجرا را حل می کند و بخش دیگر کاملاً به شبکهٔ خانه و تنظیمات خودتان بستگی دارد. اجازه بدهید هر کدام را سر جای خودش بگذاریم.

چهار عددی که کیفیت بازی آنلاین را می سازند

پینگ یا Latency

پینگ، زمان رفت و برگشت یک بستهٔ کوچک بین دستگاه شما و سرور است. واحدش میلی ثانیه است و کمتر بودنش بهتر است. پینگ عمدتاً به فاصلهٔ جغرافیایی و کیفیت مسیر بستگی دارد، نه به پهنای باند. یک نکتهٔ عملی: پینگ زیر ۵۰ در همهٔ سبک ها عالی است، ۸۰ تا ۱۲۰ در بازی های استراتژیک و نقش آفرینی مشکلی ایجاد نمی کند، ولی در شوترها یعنی شما همیشه یک قدم عقب ترید.

Jitter یا نوسان پینگ

Jitter یعنی اختلاف بین پینگ های متوالی. اگر پینگ شما پشت سر هم ۶۰، ۶۲، ۵۹، ۶۱ باشد، Jitter نزدیک صفر است. اگر ۴۰، ۱۸۰، ۵۵، ۱۴۰ باشد، میانگین تان همان حدود ۱۰۰ درمی آید ولی تجربه تان افتضاح است. علتش این است که بازی برای پیش بینی موقعیت بازیکنان به تأخیر قابل پیش بینی نیاز دارد؛ وقتی تأخیر بی نظم می شود، موتور بازی مجبور به تصحیح ناگهانی موقعیت ها می شود و شما همان پرش های عجیب شخصیت ها را می بینید.

برای همین است که پینگ ثابت ۹۰ از پینگ نوسانی با میانگین ۶۰ بهتر بازی می دهد. اگر یک عدد را باید بهبود بدهید، ثبات را انتخاب کنید نه میانگین را.

Packet Loss یا افت بسته

داده های بازی در بسته های کوچک فرستاده می شوند. Packet Loss یعنی درصدی از این بسته ها به مقصد نمی رسند. برخلاف مرور اینترنت که بسته گم شده دوباره فرستاده می شود و شما فقط یک تأخیر کوچک حس می کنید، در بازی آنلاین بستهٔ گم شده معنایش این است که یک لحظه از اطلاعات دنیای بازی برای شما وجود ندارد.

نتیجه در عمل: شخصیت ها لحظه ای ناپدید و ظاهر می شوند، تیری که زدید ثبت نمی شود، یا در بدترین حالت از سرور پرت می شوید. حد تحمل بسیار پایین است؛ یک درصد در بازی های سرعتی کاملاً محسوس است و بالای سه درصد بازی رقابتی را غیرممکن می کند.

لگ؛ نتیجه است، نه علت

لگ اسم علمی ندارد و یک تجربهٔ ذهنی است: احساس اینکه بازی به فرمان شما دیر جواب می دهد. می تواند از پینگ بالا بیاید، از Jitter، از افت بسته، یا حتی از افت فریم ریت که هیچ ربطی به شبکه ندارد. تشخیص اول شما باید همین باشد: مشکل شبکه است یا سیستم؟ اگر در بازی آفلاین هم پرش دارید، شبکه بی گناه است.

جدول مقایسه: کدام عدد چه چیزی را می‌گوید

شاخص	چه چیزی را می‌سنجد	حد قابل قبول	علامت در بازی
پینگ	زمان رفت و برگشت	زیر ۸۰ میلی‌ثانیه	تأخیر یکنواخت در واکنش
Jitter	نوسان پینگ	زیر ۲۰ میلی‌ثانیه	پرش و تصحیح ناگهانی موقعیت
Packet Loss	درصد بستهٔ گم‌شده	زیر ۰.۵ درصد	ناپدید شدن لحظه‌ای و ثبت نشدن ضربه
فریم‌ریت	قدرت پردازش سیستم	بالای ۶۰ فریم	کندی تصویر حتی در حالت آفلاین

چطور هر چهار را خودمان اندازه بگیریم؟

برای این کار به ابزار پیچیده نیازی نیست. سه روش زیر مکمل هم هستند و در مجموع ده دقیقه وقت می گیرند.

1. تست پایداری با ping: در ویندوز Command Prompt را باز کنید و ping 8.8.8.8 -t را اجرا کنید. دو دقیقه صبر کنید و با Ctrl+C متوقف کنید. خلاصهٔ پایانی سه عدد Min و Max و Average و همچنین درصد Lost را نشان می دهد. اختلاف Min و Max همان Jitter شماست و درصد Lost همان افت بسته.
2. تست مسیر با pathping: این دستور برای هر پرش، درصد بستهٔ گم شده را جدا نشان می دهد. با آن می فهمید افت بسته در خانهٔ شما رخ می دهد یا در مسیر بیرون. اگر پرش اول درصد داشت، متهم مودم یا کابل شماست.
3. نمودار شبکهٔ داخل بازی: بیشتر بازی های رقابتی گزینه ای برای نمایش آمار شبکه دارند. این نمودار دقیق ترین تصویر را از رفتار اتصال شما به همان سرور مشخص می دهد، چون ترافیک واقعی بازی را می سنجد نه یک مقصد آزمایشی.

یک هشدار: هیچ وقت با یک تست قضاوت نکنید. رفتار شبکه در ساعت های مختلف تفاوت دارد. سه بار در سه بازهٔ زمانی مختلف تست بگیرید و نتیجه را یادداشت کنید. برای دیدن وضعیت فعلی اتصال هم می توانید صفحهٔ بررسی آی پی را باز کنید.

کاهش Packet Loss؛ هفت اقدام به ترتیب اولویت

این فهرست از ساده ترین و رایج ترین علت شروع می شود. یکی یکی جلو بروید و بعد از هر مرحله تست بگیرید، نه اینکه همه را با هم انجام دهید.

1. کابل را جایگزین وای فای کنید. بزرگ ترین منبع افت بسته در خانه، تداخل بی سیم است. اگر افت بسته با کابل به صفر رسید، جواب را پیدا کردید.
2. کابل و پورت را عوض کنید. کابل شبکهٔ تاخورده یا پورت خراب مودم، افت بسته ای تولید می کند که هیچ تنظیمی حلش نمی کند. یک کابل دیگر و یک پورت دیگر امتحان کنید؛ هزینه اش صفر است.
3. دانلودهای پس زمینه را متوقف کنید. وقتی لولهٔ اتصال پر شود، مودم شروع به رها کردن بسته ها می کند. آپدیت خودکار بازی ها و همگام سازی ابری، دو متهم همیشگی هستند.
4. کانال وای فای را عوض کنید و به باند ۵ گیگاهرتز بروید. در آپارتمان های شلوغ، ده شبکه روی یک کانال می نشینند و همدیگر را خفه می کنند.
5. مودم را ری استارت کنید و اگر فریمور آپدیت دارد نصبش کنید. افت بسته ای که بعد از چند روز روشن بودن مودم شروع می شود، معمولاً از پر شدن حافظهٔ مودم است.
6. مسیر را با pathping بررسی کنید. اگر افت بسته از یک پرش میانی شروع می شود، مشکل در مسیر بیرون از خانهٔ شماست و راه حلش تغییر مسیر اتصال است.
7. اگر افت بسته فقط در ساعات پیک است، با اپراتور تماس بگیرید و درخواست بررسی کیفیت خط کنید. عدد و ساعت را مستند داشته باشید؛ بدون مستندات، پیگیری به جایی نمی رسد.

کدام مشکل با تنظیم DNS حل می شود و کدام نه؟

این بخش را نوشتم چون سردرگمی زیادی در آن هست و بعضی سایت ها همه چیز را به DNS نسبت می‌دهند.

مشکل	با تنظیم DNS حل می‌شود؟	راه‌حل واقعی
افت بسته در شبکهٔ خانه	خیر	کابل، پورت، وای‌فای، دانلود پس‌زمینه
Jitter ناشی از وای‌فای	خیر	اتصال با کابل یا باند ۵ گیگاهرتز
پینگ بالا از فاصلهٔ جغرافیایی	خیر	تغییر ریجن سرور
پینگ بالا از مسیر نامناسب	بله	اصلاح مسیر اتصال
خطای دسترسی و بالا نیامدن بازی	بله	تنظیم DNS مناسب
NAT بسته و لابی طولانی	خیر	باز کردن NAT

جزئیات مورد آخر را در مقالهٔ NAT Type چیست نوشته ایم و اگر مشکل اصلی تان پینگ است، فهرست کامل علت ها در چرا پینگ بازی بالا می رود آمده. برای شناخت خود مکانیزم ترجمهٔ نام هم دی ان اس چیست را ببینید.

سه علامت، سه علت جدا

این سناریو ترکیبی از الگوهای رایج است، نه یک مورد واقعی، و اعدادش برای نشان دادن روش کار است. کاربری می گوید بازی اش لگ دارد. تست اول نشان می دهد پینگ میانگین ۷۰ است؛ عدد خوبی است. اما اختلاف Min و Max حدود ۹۰ میلی ثانیه است، یعنی مشکل اصلی Jitter است نه پینگ.

علت Jitter با یک آزمایش ساده پیدا می شود: اتصال با کابل، اختلاف را به زیر ۱۰ می رساند. مشکل حل شده؟ نه کامل. تست دوم نشان می دهد نیم درصد افت بسته باقی مانده که در شوترها حس می شود. pathping مشخص می کند افت از پرش اول است، یعنی داخل خانه. تعویض کابل شبکه، همان نیم درصد را صفر می کند.

و در پایان، بازی همچنان با خطای دسترسی بالا نمی آید. این سومین مشکل است و هیچ ربطی به دو مشکل قبلی ندارد؛ اینجا مسیر اتصال متهم است. درس ماجرا: سه علامت شبیه هم، سه علت جدا. اگر همه را با یک راه حل بخواهید حل کنید، به هیچ کدام نمی رسید.

پنج اشتباه رایج در تشخیص

1. قضاوت با میانگین پینگ: میانگین، نوسان را پنهان می کند. همیشه Min و Max را با هم ببینید.
2. تست روی مقصد نامناسب: پینگ گرفتن از یک سایت داخلی چیزی دربارهٔ مسیر شما به سرور بازی نمی گوید. مقصد تست را نزدیک به سرور بازی انتخاب کنید.
3. اعتماد به عدد داخل بازی به تنهایی. آن عدد گاهی تأخیر رندر را هم شامل می شود.
4. اشتباه گرفتن افت فریم با لگ شبکه. اگر در حالت آفلاین هم پرش دارید، سراغ کارت گرافیک بروید نه مودم.
5. تغییر همزمان چند تنظیم. یک تغییر، یک تست؛ وگرنه نمی فهمید کدام کار جواب داد.

در بازی های مختلف، کدام شاخص مهم تر است؟

حساسیت بازی ها یکسان نیست و دانستن این تفاوت به شما می گوید انرژی تان را کجا بگذارید. در شوترهای تاکتیکی و بازی های مبارزه ای، افت بسته و Jitter مهم ترند؛ چون تصمیم گیری در کسری از ثانیه اتفاق می افتد. در بازی های بتل رویال، پایداری اتصال در دقایق طولانی اهمیت بیشتری از پینگ لحظه ای دارد. در بازی های استراتژیک و نقش آفرینی، پینگ تا حدود ۱۲۰ عملاً مزاحمتی ایجاد نمی کند.

اگر ولورانت بازی می کنید، حتی نیم درصد افت بسته را حس خواهید کرد و صفحهٔ دی ان اس ولورانت نکات مخصوص همان بازی را دارد. برای دی ان اس ایپکس لجندز و دی ان اس پابجی هم که مسابقه های طولانی دارند، ثبات اتصال از پینگ پایین مهم تر است.

QoS؛ تنظیمی که کمتر از آن استفاده می شود

اگر در خانه چند نفر همزمان از اینترنت استفاده می کنند، QoS یکی از مؤثرترین کارهایی است که می توانید انجام دهید و بیشتر کاربران حتی نمی دانند مودمشان این گزینه را دارد. کارش این است که به ترافیک بازی اولویت می دهد تا وقتی کسی فایل دانلود می کند یا فیلم تماشا می کند، بسته های بازی شما در صف عقب نیفتند.

در پنل مودم دنبال Advanced و بعد QoS بگردید. در برخی مدل ها اسمش Bandwidth Control یا Smart Queue است. دستگاه بازی خودتان را در اولویت بالا قرار دهید و اگر گزینهٔ تعیین سرعت هست، سقف دانلود را حدود هشتاد درصد سرعت واقعی خطتان بگذارید. این کار عجیب به نظر می رسد ولی دقیقاً همان چیزی است که Jitter را پایین می آورد: وقتی لوله هرگز کامل پر نشود، صفی هم برای بسته ها تشکیل نمی شود.

توجه کنید که QoS پهنای باند شما را زیاد نمی کند؛ فقط ترتیب استفاده را عوض می کند. اگر تنها کاربر شبکه هستید و چیزی هم دانلود نمی کنید، تفاوت محسوسی نمی بینید. مراحل ورود به پنل و پیدا کردن این منوها را در راهنمای تنظیم DNS روی مودم و روتر قدم به قدم توضیح داده ایم.

افت بسته روی گوشی و شبکهٔ همراه

روی موبایل، افت بسته منطق دیگری دارد. آنتن دهی ضعیف، حرکت بین دکل ها و شلوغی شبکهٔ همراه در ساعات پیک، مستقیماً بسته ها را گم می کنند و هیچ تنظیم نرم افزاری جبرانش نمی کند. چند کار عملی که واقعاً اثر دارد:

• حین بازی جابه جا نشوید. نشستن در یک نقطه با آنتن پایدار، بیشتر از هر تنظیمی کمک می کند.
• سوئیچ خودکار بین وای فای و داده همراه را خاموش کنید؛ هر جابه جایی یک قطعی کوتاه است.
• حالت ذخیرهٔ باتری را غیرفعال کنید، چون در بعضی گوشی ها فعالیت شبکه را در پس زمینه محدود می کند.
• اگر روی وای فای هستید و افت بسته دارید، قبل از متهم کردن اپراتور یک بار روی داده همراه تست بگیرید. تفکیک این دو، نیمی از عیب یابی است.

سوالات متداول

جمع بندی

قبل از هر تغییری، یک تست دو دقیقه ای بگیرید و سه عدد را یادداشت کنید: میانگین پینگ، اختلاف کمینه و بیشینه، و درصد افت بسته. همین سه عدد به شما می گوید با کدام مشکل روبه رو هستید و کدام راه حل بی فایده است.

نتیجهٔ تست خودتان چه شد؟ سه عدد را در نظرات بنویسید تا بگوییم متهم اصلی اتصال شما کدام است.