اگر در تنظیمات گوشی یا مرورگرتان گزینه هایی مثل «DNS خصوصی»، «Secure DNS»، DoH یا DoT دیده اید و نمی دانستید کدام را انتخاب کنید یا اصلاً روشن کردنشان به نفعتان است یا نه، این سؤال درستی است. این گزینه ها ظاهر ساده ای دارند ولی رفتار اتصال شما را واقعاً عوض می کنند گاهی به سود شما و گاهی برعکس.
DNS رمزنگاری شده یعنی سؤال هایی که دستگاه شما برای ترجمهٔ نام دامنه ها می فرستد، در مسیر قابل خواندن نباشند. دو استاندارد اصلی برای این کار وجود دارد: DoH و DoT. در ادامه دقیقاً می بینید هرکدام چه می کنند، برای گیمینگ کدام مناسب تر است، چه هزینه ای دارند و کجا باید خاموششان کنید. اگر هم دنبال یک سرویس آمادهٔ پایدار هستید، DNS اختصاصی گزینهٔ ساده تری است؛ اما بخش «کِی روشن نکنیم» را حتماً بخوانید.
چرا DNS معمولی رمزنگاریشده نیست؟
پروتکل DNS دههٔ هشتاد میلادی طراحی شد، زمانی که نگرانی اصلی کارکرد بود نه محرمانگی. نتیجه این شد که کوئری ها به صورت متن ساده رد و بدل می شوند. یعنی هر کسی که در مسیر بین شما و سرور قرار دارد، می تواند ببیند چه دامنه ای را درخواست کرده اید.
این موضوع دو پیامد دارد: اول اینکه فهرست سایت هایی که باز می کنید قابل مشاهده است؛ دوم اینکه پاسخ ها قابل دست کاری اند و می شود شما را به جای دیگری هدایت کرد. رمزنگاری DNS برای بستن همین دو حفره ساخته شد. اگر با مفاهیم پایه آشنا نیستید، مقالهٔ DNS چیست پیش نیاز خوبی است.
DoH چیست؟
DoH یا DNS over HTTPS کوئری های DNS را داخل ترافیک معمولی وب می گذارد. یعنی از نظر ناظر بیرونی، درخواست DNS شما از یک بازدید عادی از یک سایت قابل تفکیک نیست. همین ویژگی، بزرگ ترین مزیت و بزرگ ترین دردسر DoH است.
مزیتش این است که به سختی قابل شناسایی و مسدود کردن است. دردسرش این است که چون در سطح اپلیکیشن کار می کند، هر برنامه می تواند تنظیم مستقل خودش را داشته باشد. به همین دلیل ممکن است مرورگر شما یک رفتار داشته باشد و بازی و اپلیکیشن های دیگر رفتار دیگری — همان چیزی که در راهنمای DNS Leak باعث سردرگمی می شود.
DoT چیست؟
DoT یا DNS over TLS همان رمزنگاری را انجام می دهد، اما روی یک پورت اختصاصی و در سطح سیستم عامل. یعنی وقتی روشنش می کنید، همهٔ برنامه های دستگاه از آن استفاده می کنند و رفتار یکدستی می گیرید.
در اندروید، گزینهٔ «DNS خصوصی» که در تنظیمات شبکه می بینید همین DoT است. مزیتش شفافیت و یکدست بودن است؛ ضعفش این است که چون پورت مشخصی دارد، شناسایی و محدود کردنش راحت تر است. روش فعال سازی گام به گام در راهنمای DNS خصوصی اندروید توضیح داده شده.
مقایسهٔ DoH و DoT در یک نگاه
جدول زیر تفاوتهای عملی را نشان میدهد؛ ستون آخر مهمترین ستون برای تصمیمگیری شماست.
| ویژگی | DoH | DoT | چرا برای شما مهم است |
|---|---|---|---|
| محل اجرا | اپلیکیشن (مرورگر) | سیستمعامل | یکدستی رفتار دستگاه |
| قابلیت شناسایی | سخت | آسانتر | پایداری در شبکههای محدودشده |
| پوشش برنامهها | فقط همان برنامه | همهٔ برنامهها | بازی و لانچر هم پوشش میگیرند |
| کنترل و عیبیابی | پیچیدهتر | سادهتر | پیدا کردن علت مشکل |
| پشتیبانی دستگاه | مرورگرها و ویندوز | اندروید و روترهای جدید | امکانپذیری روی سختافزار شما |
| سرعت پاسخ | معمولاً کمی کندتر | معمولاً کمی سریعتر | اثر بر زمان اولین اتصال |
اگر بخواهم یک جمله جمعبندی کنم: DoT برای یکدست کردن کل دستگاه بهتر است و DoH برای شرایطی که مسیر معمولی محدود شده. برای گیمینگ، یکدستی معمولاً ارزش بیشتری دارد.
رمزنگاری DNS چه تأثیری روی پینگ دارد؟
این بخش را صادقانه بگویم، چون انتظارات اشتباه اینجا زیاد است. رمزنگاری DNS پینگ بازی شما را کم نمی کند. دادهٔ بازی از مسیر دیگری می رود و به DNS کاری ندارد.
چیزی که واقعاً عوض می شود، زمان برقراری اولین اتصال است — لحظهٔ ورود به لانچر، احرازهویت، اتصال به سرور مچ میکینگ. رمزنگاری یک مرحلهٔ دست دادن اضافه دارد و همین می تواند این لحظه ها را کمی طولانی تر کند. در عوض، پایداری شان بیشتر می شود چون پاسخ ها دست کاری پذیر نیستند.
اگر پینگ درون بازی شما بالاست و انتظار دارید DoH یا DoT حلش کند، مسیر را اشتباه گرفته اید. علت های واقعی را در دلایل بالا رفتن پینگ و تفاوت های Jitter و Packet Loss را ببینید.
کجا و چطور فعالش کنیم؟
ترتیب زیر را رعایت کنید. هدف این است که یک متغیر را در هر مرحله عوض کنید تا بدانید کدام کار اثر داشت.
- اول وضعیت فعلی را ثبت کنید: کدام DNS فعال است و اتصال چطور رفتار می کند.
- در اندروید به تنظیمات شبکه بروید و «DNS خصوصی» را روی حالت نام میزبان قرار دهید (این همان DoT است).
- در ویندوز 11 از تنظیمات آداپتور، بخش DNS server assignment را روی حالت رمزنگاری شده تنظیم کنید.
- در مرورگر، Secure DNS را بررسی کنید و اگر در سطح سیستم تنظیم کرده اید، آن را خاموش کنید تا تعارض نداشته باشید.
- کش سیستم را پاک کنید و مودم را یک بار ری استارت کنید.
- تست بگیرید و مقایسه کنید: زمان ورود به لانچر و پایداری اتصال، نه فقط عدد پینگ.
نکتهٔ مهم مرحلهٔ چهارم را جدی بگیرید. بیشترین رفت و آمد بی نتیجه ای که کاربران تجربه می کنند از همین تعارض بین تنظیم سیستم و تنظیم مرورگر می آید.
روی کنسول چه کنیم؟
کنسول های PlayStation و Xbox پشتیبانی مستقیمی از DoH و DoT ندارند. تنها راه عملی این است که رمزنگاری را در سطح روتر انجام دهید تا کنسول از طریق شبکه پوشش بگیرد. روترهای قدیمی تر این قابلیت را ندارند و در آن صورت باید به DNS معمولی بسنده کنید. مراحل تنظیم روتر در تنظیم DNS روی مودم و روتر آمده است.
روی موبایل و بازیهای موبایلی
در بازیهای موبایلی، اتصال بین Wi-Fi و داده مکرراً جابهجا میشود و همین باعث میشود تنظیم DoT ناپایدار به نظر برسد. برای بازیهایی مثل دی ان اس پابجی موبایل یا دی ان اس فری فایر پیشنهاد میکنم در زمان بازی یکی از دو مسیر را خاموش نگه دارید. در بازیهای نوبتیتر مثل دی ان اس کلش اف کلنز این حساسیت خیلی کمتر است.
کِی بهتر است رمزنگاری DNS را روشن نکنید
این بخش را کمتر جایی مینویسند، ولی از نظر کاربردی مهمتر از بخش مزایاست.
- وقتی در حال عیبیابی هستید: رمزنگاری یک لایهٔ ابهام اضافه میکند و پیدا کردن علت مشکل را سختتر میکند. اول مشکل را حل کنید، بعد روشنش کنید.
- وقتی شبکهٔ محل کار یا دانشگاه فیلتر داخلی دارد: ممکن است اتصال کلاً قطع شود چون شبکه انتظار DNS معمولی دارد.
- وقتی روتر قدیمی است: برخی مودمهای قدیمی با ترافیک رمزنگاریشدهٔ DNS مشکل پیدا میکنند و اتصال ناپایدار میشود.
- وقتی هدفتان فقط کاهش پینگ است: در این حالت رمزنگاری کمکی نمیکند و فقط پیچیدگی اضافه میکند.
- وقتی همزمان چند تنظیم دارید: اگر روی مودم، سیستم و مرورگر سه تنظیم مختلف فعال باشد، نتیجه غیرقابل پیشبینی میشود.
اشتباهات رایج
- روشن کردن همزمان DoH مرورگر و DoT سیستم: دو مسیر موازی ساخته میشود و رفتار برنامهها با هم فرق میکند.
- انتظار افزایش سرعت دانلود: پهنای باند شما با رمزنگاری DNS تغییر نمیکند؛ این موضوع در اثر DNS بر سرعت اینترنت جداگانه بررسی شده.
- نپاک کردن کش بعد از تغییر: نتیجهٔ تست، بازماندهٔ حالت قبلی میشود و فکر میکنید تنظیم اثر نکرده.
- تست در ساعت اوج ترافیک: کیفیت خط در آن ساعت پایین است و نتیجهٔ مقایسه بیاعتبار میشود.
- عوض کردن چند تنظیم با هم: بعداً نمیتوانید بگویید کدام کار اثر داشت. هر بار یک متغیر.
- فراموش کردن کنسول و تلویزیون هوشمند: این دستگاهها تنظیم سیستمی شما را نمیگیرند و باید از سطح روتر پوشش داده شوند.
کدام را انتخاب کنم؟ جدول تصمیم
| شرایط شما | گزینهٔ پیشنهادی | دلیل |
|---|---|---|
| گیمر روی کامپیوتر یا کنسول | تنظیم در سطح روتر | همهٔ دستگاهها یکدست پوشش میگیرند |
| کاربر اندروید | DoT از تنظیمات DNS خصوصی | در سطح سیستم و شامل همهٔ برنامهها |
| فقط نگران حریم خصوصی مرور وب | DoH در مرورگر | ساده و بدون دست زدن به سیستم |
| در حال عیبیابی مشکل اتصال | هیچکدام (فعلاً) | ابهام کمتر، تشخیص سریعتر |
| روتر قدیمی و بدون پشتیبانی | تنظیم روی هر دستگاه جدا | جلوگیری از ناپایداری اتصال |
چه کسی واقعاً به DNS رمزنگاریشده نیاز دارد؟
همه به یک اندازه از این قابلیت سود نمیبرند. بهتر است قبل از اینکه وقت بگذارید، ببینید در کدام دسته هستید تا انتظارتان با واقعیت بخواند.
- کسی که روی Wi-Fi عمومی کار میکند: بیشترین سود را همین گروه میبرد، چون در شبکههای مشترک احتمال مشاهده و دستکاری بالاتر است.
- کسی که تجربهاش هدایت به صفحات ناخواسته بوده: اگر گاهی بهجای سایت مقصد، صفحهٔ دیگری باز شده، رمزنگاری همین را میبندد.
- گیمری که دنبال پایداری ورود به سرویسهاست: مشکلات لاگین و احرازهویت، بیشتر از پینگ، از DNS اثر میگیرند.
- کسی که فقط پینگ پایین میخواهد: این گروه از رمزنگاری چیزی به دست نمیآورد و بهتر است انرژیاش را جای دیگری بگذارد.
- کسی که چند دستگاه در خانه دارد: برایش تنظیم روی روتر منطقیتر است تا روی هر دستگاه جدا.
دستهٔ آخر نکتهٔ عملی مهمی دارد: هر تنظیمی که روی یک دستگاه انجام میدهید، باید برای دستگاههای دیگر تکرار شود. اگر خانهتان پنج دستگاه متصل دارد، پنج بار تکرار کردن این کار در عمل دوام نمیآورد و کسی نگهش نمیدارد.
نکتههای نگهداری بلندمدت
تنظیم کردن یک بار انجام میشود، اما نگه داشتنش نیازمند چند عادت ساده است. این جدول کارهایی را نشان میدهد که هر چند وقت یک بار ارزش بررسی دارند.
| چه زمانی | چه چیزی را چک کنید | چرا |
|---|---|---|
| بعد از آپدیت سیستم | فعال بودن تنظیم رمزنگاری | آپدیتها تنظیمات شبکه را ریست میکنند |
| بعد از قطعی برق | تنظیمات مودم | ریست سخت تنظیمات ذخیرهشده را پاک میکند |
| بعد از تغییر مرورگر | خاموش بودن Secure DNS | جلوگیری از تعارض با تنظیم سیستم |
| هنگام اتصال به شبکهٔ جدید | تنظیم مخصوص آن شبکه | در موبایل تنظیم به هر Wi-Fi جدا میچسبد |
| وقتی مشکلی برگشت | تنظیمات موازی | معمولاً دو تنظیم همزمان علت است |
یک عادت خیلی مؤثر این است که هر بار تنظیمی را عوض میکنید، همان لحظه در یک یادداشت بنویسید چه کردید و کِی. دفعهٔ بعد که مشکلی پیش آمد، بهجای حدس زدن، سابقهای دارید که از آن شروع کنید. اگر مشکل ادامه داشت، راهنمای رفع مشکلات سرور DNS مسیر بعدی است.
سوالات متداول
-
DoH یا DoT؛ کدام برای بازی بهتر است؟
برای بازی، DoT در سطح سیستم یا روتر معمولاً انتخاب بهتری است چون همهٔ برنامه ها و لانچرها را یکدست پوشش می دهد. DoH بیشتر برای مرورگر معنا دارد و می تواند باعث شود مرورگر و بازی رفتار متفاوتی پیدا کنند.
-
آیا رمزنگاری DNS باعث افت سرعت می شود؟
اثرش روی سرعت دانلود عملاً صفر است. چیزی که کمی طولانی تر می شود، زمان اولین پاسخ است، چون یک مرحلهٔ دست دادن امن اضافه می شود. در استفادهٔ روزمره این اختلاف معمولاً محسوس نیست.
-
آیا با DNS رمزنگاری شده فیلترینگ رد می شود؟
رمزنگاری DNS برای محرمانگی و جلوگیری از دست کاری پاسخ ساخته شده، نه به عنوان راه حل دسترسی. در برخی شرایط رفتار اتصال بهتر می شود و در برخی شرایط هیچ تغییری نمی بینید. برای مسائل دسترسی به سرویس های خارجی، مسیر جداگانه ای در راهنمای رفع تحریم توضیح داده شده است.
-
چطور بفهمم رمزنگاری واقعاً فعال شده؟
با گرفتن تست وضعیت اتصال و مقایسهٔ آن با تنظیمی که وارد کرده اید. اگر نتیجه با انتظار شما نخواند، احتمالاً یک تنظیم موازی دیگر هم فعال است. روش کامل تست در DNS Leak چیست آمده است.
-
اگر بعد از فعال کردن، اینترنت قطع شد چه کنم؟
تنظیم را به حالت خودکار برگردانید، کش را پاک کنید و مودم را ری استارت کنید. اتصال باید برگردد. بعد یکی یکی جلو بروید تا ببینید کدام مرحله مشکل ساز بود؛ معمولاً مودم قدیمی یا شبکهٔ محدودشده علت است.
جمع بندی
DoH و DoT دو راه برای یک هدف هستند: اینکه سؤال های DNS شما در مسیر خوانده و دست کاری نشوند. برای یکدستی روی همهٔ برنامه ها، سطح سیستم یا روتر انتخاب بهتری است؛ برای مرور وب، مرورگر کافی است. مهم تر از انتخاب بین این دو، این است که فقط یکی را فعال نگه دارید.
اگر بعد از فعال کردن، رفتار عجیبی دیدید، در نظرات بنویسید روی چه دستگاهی و با چه نوع خطی تشخیص از روی همین دو جزئیات شروع می شود.
